Thực hiện Quyết định số 1812/QĐ-KTNN của Kiểm toán nhà nước về việc thành lập Hội đồng nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ năm 2024, sáng 23/12/2025, Hội đồng khoa học của Kiểm toán nhà nước đã tổ chức nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Lành mạnh hóa thị trường tài chính Việt Nam để phát triển bền vững và vai trò của Kiểm toán nhà nước” do Ths. Lê Thế Sáu - Phó Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước chuyên ngành VII làm chủ nhiệm. Hội đồng nghiệm thu do TS Bùi Quốc Dũng, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước, Chủ tịch Hội đồng khoa học Kiểm toán nhà nước làm Chủ tịch.
Đây là một trong hai đề tài nghiên cứu được Hội đồng khoa học Kiểm toán nhà nước đặt hàng thực hiện.
TS Bùi Quốc Dũng, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước, Chủ tịch Hội đồng khoa học Kiểm toán nhà nước làm Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu Theo Ban đề tài, thị trường tài chính Việt Nam trong những năm qua đóng vai trò rất quan trọng, đảm bảo cho sự phát triển bền vững, ổn định, thu hút, điều hòa được nguồn vốn trong và ngoài nước, phục vụ cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh sản xuất - kinh doanh và hội nhập kinh tế quốc tế. Thị trường tài chính là kênh dẫn vốn và sử dụng vốn có hiệu quả, điều hòa vốn từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn, từ nơi sử dụng vốn có hiệu quả thấp sang nơi có hiệu quả cao; thị trường tài chính đã thúc đẩy việc tích lũy, tập trung vốn để phục vụ cho các nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế - xã hội. Không những vậy thị trường tài chính còn là môi trường thuận lợi cho hoạt động điều tiết vĩ mô của Chính phủ vào nền kinh tế, thông qua đó Chính phủ có thể huy động vốn để tài trợ cho các dự án đầu tư, thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào các ngành sản xuất - kinh doanh, dịch vụ trong nước, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện chính sách mở cửa, cải cách kinh tế của Chính phủ. Quan trọng hơn, Chính phủ có thể sử dụng các công cụ trên thị trường tài chính để thực hiện và điều hành chính sách tài khóa - tiền tệ quốc gia, nhằm điều chỉnh khối lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế, thông qua đó có thể đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn của hệ thống tài chính.
Ths. Lê Thế Sáu - Phó Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước chuyên ngành VII báo cáo tóm tắt kết quả nghiên cứu Tuy nhiên, trong những năm vừa qua thị trường tài chính Việt Nam còn có nhiều tồn tại, bất cập như: (i) việc mất cân đối giữa huy động và sử dụng vốn trên thị trường tiền tệ, chủ yếu là huy động vốn ngắn hạn nhưng tài trợ cho dự án trung và dài hạn, trong khi đó thị trường vốn chưa phát triển, còn nhiều bất cập, nguồn vốn trung và dài hạn chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng, điều này tạo sức ép và rủi ro đối với tổ chức tín dụng và có thể ảnh hưởng dây chuyền đến cả nền kinh tế; (ii) đối với thị trường trái phiếu đã bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt về cơ chế chính sách dễ bị lợi dụng, đó là sự thiếu minh bạch thông tin, điều kiện phát hành, sử dụng vốn sai mục đích, chuyển nhượng vốn lòng vòng, tỷ lệ an toàn tài chính của doanh nghiệp phát hành thấp, tiêu chí đánh giá xếp hạng chưa rõ ràng... sự giám sát, kiểm tra, quản lý của cơ quan chủ quản và các cơ quan tổ chức liên quan chưa chặt chẽ, hiệu quả, vẫn còn những khoảng trống pháp lý trong việc quản lý, giám sát thị trường; (iii) thị trường chứng khoán quy mô còn nhỏ, chưa đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế và cũng bộc lộ những hạn chế, gây bức xúc cho nhà đầu tư như quản lý thị trường chưa tốt, tình trạng làm giá thao túng chứng khoán gây thiệt hại cho nhà đầu tư và niềm tin thị trường; chuẩn mực kế toán, chế tài xử lý, xử phạt còn bất cập; thông tin công bố của một số công ty đại chúng, công ty niêm yết, nhà đầu tư chưa bảo đảm tính chính xác; (iv) thị trường tiền tệ còn tình trạng sở hữu chéo, tỷ lệ nợ xấu cao, khó khăn trong việc thực hiện tái cơ cấu và xử lý tổ chức tín dụng yếu kém; việc sử dụng vốn không đúng mục đích, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản và chứng khoán..., thành lập nhiều công ty sân sau để vay vốn ngân hàng, chuyển vốn lòng vòng.
Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao giá trị lý luận và thực tiễn của đề tài Kiểm toán nhà nước Việt Nam, là cơ quan thực hiện chức năng, nhiệm vụ kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công, đã ngày càng chú trọng, phát huy vai trò đối với việc lành mạnh hóa thị trường tài chính thông qua việc không ngừng hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách. Từ thực tiễn hoạt động kiểm toán cho thấy, mặc dù Kiểm toán nhà nước đã đạt được những đóng góp nhất định trong việc nâng cao vai trò của kiểm toán nhà nước đối với việc lành mạnh thị trường tài chính, song kết quả còn nhiều hạn chế. Vai trò của kiểm toán đối với việc lành mạnh thị trường tài chính còn chưa tương xứng với địa vị pháp lý của Kiểm toán nhà nước trong hệ thống các cơ quan kiểm tra, kiểm soát việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Trước những yêu cầu ngày càng cao của Đảng, Nhà nước đối với Kiểm toán nhà nước, đòi hỏi Kiểm toán nhà nước phải: tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một cách có hệ thống, toàn diện cả về pháp luật và hoạt động thực tiễn; về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm toán nhà nước; về tổ chức hoạt động và phương pháp, công nghệ kiểm toán… nhằm nâng cao vị trí, vai trò của kiểm toán nhà nước đối với việc lành mạnh thị trường tài chính. Từ đó, tiếp tục đổi mới hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước. Để phát huy ngày càng đầy đủ, hiệu lực, hiệu quả đối với việc nâng cao vai trò của Kiểm toán nhà nước trong việc lành mạnh thị trường tài chính Việt Nam.
Với mục tiêu nghiên cứu thị trường tài chính, lành mạnh hóa thị trường tài chính Việt Nam và vai trò của Kiểm toán nhà nước, đề tài đã tập trung nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện cả về lý luận, thực tiễn và giải pháp nhằm đảm bảo sự ổn định, minh bạch và hiệu quả của nền kinh tế. Trên cơ sở phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về thị trường tài chính, lành mạnh hóa thị trường tài chính để phát triển bền vững, thị trường tài chính được xác định là huyết mạch của nền kinh tế hiện đại, có cấu trúc đa tầng và bao gồm nhiều công cụ, chủ thể khác nhau. Lành mạnh hóa thị trường tài chính được tiếp cận từ góc độ thể chế, pháp lý, quản trị rủi ro và minh bạch thông tin, qua đó hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. Đồng thời, đề tài cũng chỉ rõ vai trò quan trọng của Kiểm toán nhà nước trong việc bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình của các tổ chức tài chính, công cụ then chốt để kiểm soát, điều tiết và lành mạnh hóa thị trường.
Qua kết quả khảo sát, đánh giá thực trạng, đề tài chỉ ra rằng hệ thống thị trường tài chính của Việt Nam đã đạt được những bước tiến rõ rệt về quy mô, tính đa dạng và mức độ hội nhập. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những bất cập như: Khung pháp lý chưa hoàn thiện, hoạt động giám sát còn phân tán, tính minh bạch và kỷ luật thị trường còn hạn chế. Vai trò của Kiểm toán nhà nước tuy đã được khẳng định song vẫn chưa được phát huy toàn diện, đặc biệt trong các lĩnh vực như kiểm toán ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán.
Để khắc phục những hạn chế nêu trên, đề tài đã đề xuất các định hướng và hệ thống giải pháp cụ thể, đồng bộ và khả thi nhằm tăng cường tính lành mạnh của thị trường tài chính và nâng cao vai trò Kiểm toán nhà nước. Trong đó, các giải pháp nâng cao năng lực và phạm vi hoạt động của Kiểm toán nhà nước được nhấn mạnh như một trụ cột không thể thiếu trong chiến lược phát triển bền vững thị trường tài chính quốc gia. Đề tài đã đề xuất 7 nhóm giải pháp đối với Kiểm toán nhà nước: Thứ nhất, nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết thông qua kiểm toán việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước trên thị trường chứng khoán; Thứ hai, đẩy mạnh kiểm toán chuyên đề đối với các hoạt động huy động và phân bổ vốn qua thị trường chứng khoán trong phạm vi quản lý vốn nhà nước; Thứ ba, tăng cường minh bạch và kỷ luật công bố thông tin đối với các chủ thể trên thị trường chứng khoán thuộc phạm vi kiểm toán của Kiểm toán nhà nước; Thứ tư, phát huy vai trò của Kiểm toán nhà nước trong kiểm toán các chương trình, chính sách phát triển thị trường chứng khoán; Thứ năm, tăng cường ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu trong kiểm toán thị trường chứng khoán; Thứ sáu, hoàn thiện cơ chế chia sẻ, kết nối thông tin giữa Kiểm toán nhà nước và các cơ quan quản lý, giám sát và thực thi pháp luật trên thị trường chứng khoán; Thứ bảy, nâng cao hiệu lực thực hiện các kiến nghị kiểm toán đối với lĩnh vực chứng khoán.
Đánh giá cao giá trị khoa học và đóng góp của Đề tài, Hội đồng nghiệm thu khẳng định đề tài đã phân tích làm rõ được những nội dung lý luận chung về lành mạnh hóa thị trường tài chính và vai trò của Kiểm toán nhà nước đối với việc lành mạnh hóa thị trường tài chính; cung cấp bức tranh khá toàn diện, đầy đủ về lành mạnh hóa thị trường tài chính. Đề tài cũng phân tích vai trò của Kiểm toán nhà nước đối với việc lành mạnh hóa thị trường tài chính cũng như đề xuất được 2 nhóm giải pháp căn bản: Lành mạnh hóa thị trường tài chính và nâng cao vai trò của Kiểm toán nhà nước đối với lành mạnh hóa thị trường tài chính.
Để hoàn thiện đề tài, các thành viên Hội đồng đề nghị nhóm nghiên cứu làm rõ nội dung: Vai trò của Kiểm toán nhà nước đối với lành mạnh hóa thị trường tài chính, nên xây dựng thành các tiêu chí cụ thể để thực hiện phân tích, đánh giá thực tiễn. Trên cơ sở các tiêu chí này, đề tài phân tích đánh giá thực trạng hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước đã phát huy vai trò như thế nào để lành mạnh hoá thị trường tài chính. Đề tài cần xây dựng một khung đánh giá/bộ tiêu chí về “sự lành mạnh của thị trường tài chính”. Tăng tính liên kết logic giữa các chương bằng “trục khung phân tích” xuyên suốt. Nên chuẩn hóa khái niệm “lành mạnh hóa thị trường tài chính” theo 3 trụ cột (minh bạch - hiệu quả - an toàn) và gắn với “phát triển bền vững” (tài chính xanh, quản trị, kỷ luật thị trường). Đề tài cân nhắc chuyển trọng tâm từ “mô tả” sang “giải thích nguyên nhân” và “cơ chế vận hành”. Cần phân tích sâu hơn về những điểm nghẽn trên thị trường tài chính Việt Nam. Đồng thời nên đánh giá sát thực, đầy đủ và có tính thuyết phục về mức độ đạt được tại từng nội dung (tiêu chí) thể hiện vai trò của Kiểm toán nhà nước đối với lành mạnh hóa thị trưởng tài chính. Các giải pháp đề ra cần được cụ thể hóa theo hướng giảm liệt kê và làm rõ cách thực hiện, trách nhiệm và lộ trình triển khai để tăng tính khả thi. Cần làm rõ hơn sự gắn kết giữa hoạt động kiểm toán nhà nước với lành mạnh hóa thị trường tài chính.
Đề tài được Hội đồng nghiệm thu đánh giá Xuất sắc.
