Bài viết phân tích vai trò của Kiểm toán nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện thẩm quyền vay của chính quyền cấp tỉnh. Kết quả nghiên cứu cho thấy những rủi ro chủ yếu tập trung ở sự chênh lệch và thiếu nhất quán của dữ liệu nợ; chậm thẩm định, ký kết và giải ngân các khoản vay lại; phát sinh phí cam kết; rủi ro tái cấp vốn và việc thực hiện kiến nghị kiểm toán chưa được chứng minh đầy đủ bằng bằng chứng. Bài viết xác định vai trò chủ yếu của Kiểm toán nhà nước, gồm: bảo đảm độ tin cậy của thông tin nợ; kiểm tra việc tuân thủ thẩm quyền, mục đích, điều kiện và quy trình vay; nhận diện rủi ro tài khóa và đánh giá khả năng trả nợ; thúc đẩy công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; cung cấp bằng chứng để hoàn thiện cơ chế phân cấp. Trên cơ sở đó, đề xuất đổi mới hoạt động kiểm toán theo hướng tiếp cận toàn bộ vòng đời khoản vay, kết hợp các loại hình kiểm toán, tăng cường kiểm toán đánh giá dữ liệu và nâng cao hiệu lực theo dõi kiến nghị trong bối cảnh khung pháp lý mới.

1. Ahmad, J. (1999). Decentralizing borrowing powers (PREM Note No. 15). Washington, DC: World Bank. Retrieved from https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/b67cd005-84c5- 5649-8358-c734a6ae0572;
2. De Biase, P., & Dougherty, S. (2022). The past and future of subnational fiscal rules: An analysis of fiscal rules over time (OECD Working Papers on Fiscal Federalism No. 41). Paris, France: OECD Publishing. doi:10.1787/d2798c9e-en;
3. International Organization of Supreme Audit Institutions. (2019). The value and benefits of Supreme Audit Institutions: Making a difference to the lives of citizens (INTOSAI-P 12). Retrieved from https://www.issai.org/pronouncements/intosai-p-12-the-value-and-benefits-of-supreme-auditinstitutions-making-a-difference-to-the-lives-of-citizens/;
4. International Organization of Supreme Audit Institutions. (2020). Guidance on the audit of public debt (GUID 5250). Retrieved from https://www.issai.org/pronouncements/guidance-on-the-auditof-public-debt/;
5. Kiểm toán nhà nước. (2025). Báo cáo kiểm toán Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước và Báo cáo nợ công năm 2023 tại Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (kèm theo Công văn số 40/KTNN-TH ngày 13/5/2025);
6. Kiểm toán nhà nước. (2026). Báo cáo kiểm toán Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước và Báo cáo nợ công năm 2024 tại Bộ Tài chính;
7. Kornai, J., Maskin, E., & Roland, G. (2003). Understanding the soft budget constraint. Journal of Economic Literature, 41(4), 1095-1136. doi:10.1257/002205103771799999;
8. Quốc hội (2017), Luật Quản lý nợ công số 20/2017/QH14, ngày 23 tháng 11 năm 2017;
9. Quốc hội (2019), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiểm toán nhà nước số 55/2019/QH14, ngày 26 tháng 11 năm 2019;
10. Quốc hội (2025), Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, ngày 25 tháng 6 năm 2025;
11. Nakatani, R. (2025). Preventing fiscal crises under decentralization: Intergovernmental policies and institutions (IMF Working Paper No. 2025/087). Washington, DC: International Monetary Fund. doi:10.5089/9798229009089.001;
12. Oates, W. E. (1999). An essay on fiscal federalism. Journal of Economic Literature, 37(3), 1120- 1149. doi:10.1257/jel.37.3.1120;
13. Rodden, J. (2002). The dilemma of fiscal federalism: Grants and fiscal performance around the world. American Journal of Political Science, 46(3), 670–687. doi:10.2307/3088407;
14. Seabright, P. (1996). Accountability and decentralisation in government: An incomplete contracts model. European Economic Review, 40(1), 61–89. doi:10.1016/0014-2921(95)00055-0.