Chính phủ Trung Quốc đặc biệt coi trọng phát triển vùng đồng bộ và không ngừng hoàn thiện định hướng chiến lược cũng như khuôn khổ chính sách về phát triển vùng. Phát huy lợi thế so sánh của từng địa phương, các vùng miền của Trung Quốc đang tích cực hội nhập vào mô hình phát triển mới. Nhờ đó, kinh tế các vùng duy trì đà tăng trưởng ổn định, đồng thời thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực.
Từ năm 2021, Kiểm toán nhà nước Trung Quốc (CNAO) đã triển khai các hoạt động trên cơ sở tăng cường giám sát kinh tế, tập trung vào chức năng, nhiệm vụ trọng tâm là kiểm toán tính trung thực, hợp pháp và hiệu quả của thu, chi tài chính công; đồng thời xác định kiểm toán sự phát triển đồng bộ liên vùng là một trong những trọng tâm của kiểm toán hoạt động tài chính công. Thông qua kiểm toán các chương trình phát triển liên vùng, CNAO hướng tới tháo gỡ những rào cản về thể chế, đồng thời nghiên cứu các phương pháp kiểm toán mới nhằm nâng cao vai trò của cơ quan kiểm toán trong phục vụ quản trị quốc gia và thúc đẩy phát triển chất lượng cao.
Chính sách phát triển liên vùng của Chính phủ Trung Quốc
Hiện nay, mâu thuẫn chủ yếu của xã hội Trung Quốc đã chuyển thành mâu thuẫn giữa nhu cầu ngày càng tăng của người dân về một cuộc sống tốt đẹp hơn với tình trạng phát triển không cân bằng, không đầy đủ.
Nền kinh tế Trung Quốc cũng đã chuyển từ giai đoạn tăng trưởng nhanh sang giai đoạn phát triển chất lượng cao. Trong bối cảnh đó, Chính phủ Trung Quốc đã nhận thức và nắm bắt chính xác những đặc điểm của giai đoạn phát triển hiện nay, quán triệt triết lý phát triển mới, đẩy mạnh xây dựng mô hình phát triển mới, đồng thời đề ra những định hướng, kế hoạch mới về phát triển cân đối giữa các vùng, qua đó đạt được những bước tiến đáng kể.
Xây dựng phương thức thúc đẩy phát triển vùng cân đối, hài hòa
Trong bối cảnh mới, thúc đẩy phát triển liên vùng phải đảm bảo tuân thủ các quy luật kinh tế, khuyến khích tất cả các khu vực phát triển dựa vào lợi thế nguồn lực, phát huy lợi thế so sánh và tháo gỡ các rào cản đối với sự lưu chuyển của các yếu tố sản xuất nhằm thúc đẩy sợ lưu chuyển hợp lý và tập trung hiệu quả các yếu tố sản xuất, thúc đẩy tập trung hóa các khu vực công nghiệp và dân cư tại những khu vực có lợi thế, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế tổng thể.
Phát triển vành đai kinh tế sông Dương Tử nằm trong chuỗi các chiến lược phát triển vùng Cần đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ thống năng động cho phát triển chất lượng cao, hoàn thiện việc phân bổ các lực lượng sản xuất chủ yếu và phát huy vai trò của các khu vực trọng điểm với tư cách là các cực tăng trưởng. Đồng thời, cần tăng cường năng lực tiếp nhận và sức chứa về kinh tế, dân số của các khu vực có lợi thế kinh tế; trong khi đó, các khu vực khác cần nâng cao năng lực bảo đảm an ninh lương thực, an ninh sinh thái và các mục tiêu khác. Qua đó, từng bước hình thành cơ cấu kinh tế vùng phát huy thế mạnh bổ trợ lẫn nhau và hướng tới phát triển chất lượng cao.
Xây dựng khung chiến lược phát triển liên vùng
Ngay từ năm 2012, Trung Quốc đã hoạch định và triển khai hàng loạt các chiến lược phát triển vùng bao gồm: Phát triển đồng bộ vùng Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc; Phát triển vành đai kinh tế sông Dương Tử; Phát triển vùng vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Công - Ma Cao; Phát triển liên kết vùng đồng bằng sông Dương Tử; Cải cách và mở cửa toàn diện tại Hải Nam và bảo vệ sinh thái, phát triển chất lượng cao lưu vực sông Hoàng Hà.
Trung Quốc cũng đã thúc đẩy phát triển quy mô lớn khu vực miền Tây, đẩy mạnh phục hồi toàn diện khu vực Đông Bắc, thúc đẩy phát triển khu vực miền Trung và phát triển tiên phong khu vực phía Đông; đồng thời hỗ trợ đẩy nhanh phát triển các khu vực có đặc trưng, lợi thế riêng. Bên cạnh đó, Trung Quốc đã triển khai chiến lược phân vùng chức năng và chiến lược đô thị hóa mới, phát huy đầy đủ sự cộng hưởng giữa các chiến lược, qua đó tăng cường tính phối hợp và kết nối trong phát triển vùng.
Hoàn thiện cơ chế thúc đẩy phát triển liên vùng
Các cơ chế phù hợp đã được thiết lập nhằm tăng cường sự gắn kết giữa các chiến lược phát triển của các vùng, thúc đẩy hình thành thị trường thống nhất, đẩy mạnh hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau giữa các vùng, đồng thời xây dựng cơ chế điều tiết, bù đắp liên vùng. Qua đó, góp phần thúc đẩy tốt hơn phát triển phối hợp giữa các khu vực phát triển và kém phát triển, cũng như giữa các khu vực miền Đông, miền Trung, miền Tây và Đông Bắc.
Trung Quốc đã nỗ lực nâng cao hiệu quả hợp tác vùng, hỗ trợ các địa phương giáp ranh giữa các tỉnh thiết lập cơ chế hợp tác với các nguyên tắc quy hoạch thống nhất, quản lý đồng bộ, cùng phát triển và cùng hưởng lợi. Đồng thời, quốc gia này cũng đã hoàn thiện cơ chế phân bổ các khoản chuyển giao tài chính nhằm hỗ trợ các khu vực kém phát triển, từng bước thúc đẩy khả năng tiếp cận bình đẳng đối với các dịch vụ công cơ bản. Ngoài ra, Trung Quốc cũng hoàn thiện cơ chế điều chỉnh lợi ích trong hợp tác vùng, hỗ trợ các hình thức bù đắp đa dạng giữa khu vực thượng nguồn và hạ nguồn trong các lưu vực sông, đồng thời khuyến khích các mô hình chia sẻ lợi ích như xây dựng các khu công nghiệp liên kết và phát triển “kinh tế vùng đất bao quanh”.
Hoat động kiểm toán hỗ trợ chiến lược phát triển liên vùng của Kiểm toán nhà nước Trung Quốc
Trong 5 năm gần đây, Kiểm toán nhà nước Trung Quốc (CNAO) đã triển khai 8 cuộc kiểm toán với hơn 1.600 phát hiện kiểm toán. Các cuộc kiểm toán này đã thúc đẩy các cơ quan trung ương và chính quyền địa phương thực hiện đầy đủ các trách nhiệm liên quan trong việc khắc phục các vấn đề được đưa ra tại các kết luận, kiến nghị kiểm toán, qua đó phát huy hiệu quả vai trò của công tác kiểm toán trong việc củng cố và hỗ trợ phát triển phối hợp vùng. Trên cơ sở đó, ba lĩnh vực công tác trọng tâm đã được xác định:
Gắn các ưu tiên kiểm toán với các kế hoạch phát triển và tiến hành kiểm toán toàn diện trong suốt quá trình xây dựng, triển khai, phối hợp và giám sát thực hiện.
Dẫn dắt phát triển kinh tế - xã hội thông qua các kế hoạch trung và dài hạn là một phương thức quản trị quốc gia quan trọng của Trung Quốc. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 về Phát triển kinh tế và xã hội quốc dân đề ra những định hướng chiến lược cho phát triển kinh tế - xã hội trong 5 năm tới, với các chính sách lớn, giải pháp trọng tâm và những dự án then chốt. Kế hoạch này định hướng và điều phối các chương trình hằng năm, ngân sách công, các nguồn hỗ trợ tài chính và tín dụng, hoạt động thăm dò và khai thác tài nguyên thiên nhiên, cung cấp dịch vụ công, phát triển các ngành công nghiệp, an sinh xã hội, cũng như khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và nhà ở. Theo đó, các kế hoạch phát triển được xem là chuẩn mực hiệu quả ở cấp độ cao nhất đối với chi tiêu công. Các kế hoạch phát triển 5 năm của Trung Quốc, cùng với các quy hoạch vùng, quy hoạch không gian và quy hoạch chuyên ngành, tạo thành một hệ thống quy hoạch quốc gia thống nhất, trong đó quy hoạch vùng giữ vai trò là một trụ cột quan trọng của các kế hoạch phát triển 5 năm.
Vùng Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc là một trong các vùng kinh tế quan trọng của Trung Quốc Theo đó, kiểm toán phát triển liên vùng có sự phối hợp lấy kế hoạch phát triển vùng làm đối tượng kiểm toán chủ yếu, bao quát toàn bộ chu trình của kế hoạch phát triển, từ khâu xây dựng, triển khai đến phối hợp và giám sát. Về xây dựng kế hoạch, kiểm toán viên tập trung đánh giá tính hợp lý, tính nhất quán của quy hoạch, cũng như hiệu quả của các cơ chế thực hiện. Về triển khai thực hiện, kiểm toán viên xem xét việc xây dựng các biện pháp cụ thể, tiến độ thực hiện các nhiệm vụ cải cách, việc xây dựng các dự án trọng điểm và công tác huy động, bố trí nguồn vốn theo yêu cầu của kế hoạch; qua đó phát hiện những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện và thúc đẩy việc triển khai đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ của kế hoạch. Về phối hợp và giám sát, kiểm toán viên rà soát việc thực hiện chức trách của các cơ quan trung ương trong theo dõi, phân tích, điều phối và giám sát việc triển khai các kế hoạch phát triển, đồng thời xác định những trường hợp thực hiện nhiệm vụ chưa đầy đủ hoặc không đúng quy định.
Thực tiễn cho thấy, Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc (CNAO) đã bảo đảm giám sát toàn bộ quá trình thực hiện các kế hoạch phát triển vùng. Đặc biệt, CNAO đã phát hiện và công khai những vi phạm như lạm dụng quyền lực trong quá trình xây dựng kế hoạch phát triển vùng nhằm trục lợi cá nhân, qua đó phát huy vai trò đặc biệt và quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng xây dựng các kế hoạch phát triển và thúc đẩy lợi ích chung của xã hội.
Áp dụng phương pháp tiếp cận có trọng tâm, có mục tiêu nhằm tạo ra tác động thiết thực thông qua kiểm tra chuyên sâu các dự án và nguồn vốn trọng điểm.
Do các kế hoạch phát triển vùng có nội dung rộng, phạm vi lớn và hệ thống nhiều tầng nấc, công tác kiểm toán cần được thực hiện theo hướng có trọng tâm, trọng điểm nhằm tạo ra tác động lớn nhất. Trong quá trình xây dựng kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên nghiên cứu các chính sách và quyết định liên quan đến địa bàn được kiểm toán, gắn với các ưu tiên và đặc điểm riêng của từng kế hoạch phát triển vùng để xác định chính xác trọng tâm kiểm toán.
Chẳng hạn, trong kiểm toán phát triển phối hợp vùng Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc, kiểm toán viên lấy việc thực hiện chủ trương đưa các chức năng không thiết yếu đối với vai trò là thủ đô của Trung Quốc ra khỏi Bắc Kinh làm điểm xuất phát; trong kiểm toán Vành đai kinh tế sông Trường Giang, kiểm toán viên tập trung vào vấn đề tăng cường bảo vệ sông Trường Giang và ngăn chặn tình trạng khai thác, phát triển quá mức. Trong quá trình kiểm toán, kiểm toán viên áp dụng phương pháp kiểm toán dựa trên nghiên cứu, triển khai theo chuỗi công việc “Mục tiêu - Chính sách - Dự án - Nguồn vốn”, tập trung kiểm tra các vấn đề như tiến độ chậm của các dự án trọng điểm và việc phân bổ vốn chưa đầy đủ.
Kiểm toán viên đi sâu phân tích nguyên nhân mang tính thể chế đứng sau những tồn tại, nghiêm túc điều tra các trường hợp có dấu hiệu vi phạm kỷ luật, pháp luật, qua đó đưa ra đánh giá đáng tin cậy về tình hình thực hiện các kế hoạch phát triển vùng. Các báo cáo kiểm toán đã nhận được sự đánh giá cao của lãnh đạo Trung ương. Các cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương có liên quan đã triển khai những biện pháp cụ thể để khắc phục các vấn đề được kiểm toán phát hiện, qua đó đạt được những kết quả tích cực trong công tác chấn chỉnh, khắc phục sau kiểm toán.
Tăng cường giám sát toàn bộ quá trình và thiết lập cơ chế phối hợp tổng thể nhằm bảo đảm triển khai hiệu quả
Các kế hoạch phát triển vùng được triển khai theo cơ chế làm việc trong đó Chính phủ giữ vai trò điều phối tổng thể, chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện, còn chính quyền cấp thành phố và cấp huyện chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện. Các cơ quan Trung ương có liên quan chịu trách nhiệm hướng dẫn toàn diện việc triển khai các chiến lược phát triển vùng, đồng thời thực hiện các công việc thường xuyên như điều phối và giám sát; chính quyền địa phương có liên quan chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức thực hiện.
Trên thực tế, CNAO một mặt tăng cường phối hợp theo chiều dọc thông qua hoạt động kiểm toán, đồng thời đánh giá việc thực hiện các kế hoạch phát triển vùng của các cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương. Đối với kiểm toán các cơ quan Trung ương, CNAO tập trung rà soát, lập danh mục các dự án trọng điểm và những vấn đề được phát hiện ở cấp Trung ương; xây dựng danh sách các nội dung cần phối hợp và chỉ đạo cơ quan kiểm toán địa phương tiến hành kiểm tra, xác minh chuyên sâu. Đối với kiểm toán chính quyền địa phương, các vấn đề được phát hiện được kịp thời trao đổi và đối chiếu, xác minh chéo với các đoàn kiểm toán của các cơ quan Trung ương, qua đó truy tìm nguồn gốc của những vấn đề lớn và đi sâu phân tích các nguyên nhân mang tính thể chế, cơ chế đứng sau những tồn tại.
Mặt khác, CNAO tăng cường phối hợp theo chiều ngang giữa các đoàn kiểm toán tại các địa phương khác nhau đối với những vấn đề có tính liên vùng, chẳng hạn như phối hợp phát triển giữa các vùng và phối hợp quản lý, phát triển lưu vực sông.
Theo đó, khi các đoàn kiểm toán địa phương phát hiện những vấn đề có tính chất tương đồng, thông tin sẽ được báo cáo lên Vụ Nghiên cứu Chính sách của CNAO để phân tích và đánh giá. Trên cơ sở đó, Vụ Nghiên cứu Chính sách đưa ra phương pháp và phạm vi kiểm tra thống nhất đối với các vấn đề tương tự, đồng thời yêu cầu các đoàn kiểm toán địa phương tiếp tục xác minh, theo dõi và làm rõ.
Cuối cùng, đối với những vấn đề có cùng tính chất, các báo cáo kiểm toán sử dụng cách diễn đạt thống nhất. Qua đó, CNAO đã thiết lập cơ chế phối hợp theo cả chiều ngang và chiều dọc, với sự phân công trách nhiệm rõ ràng và phương thức hành động thống nhất trong kiểm toán việc thực hiện các kế hoạch phát triển vùng.
Thách thức và giải pháp nâng cao chất lượng kiểm toán liên vùng
Trong 5 năm qua, CNAO đã chuyển từ việc bắt đầu triển khai kiểm toán phát triển vùng có sự phối hợp sang thực hiện kiểm toán bao phủ toàn diện các chiến lược phát triển vùng có sự phối hợp. Tuy nhiên, để tiếp tục đi sâu nghiên cứu lý luận và nâng cao chất lượng kiểm toán, cần tăng cường kiểm toán dựa trên nghiên cứu, tiếp tục hoàn thiện các cơ chế và nâng cao năng lực phát hiện, điều tra và xử lý các vấn đề lớn.
Tăng cường nghiên cứu về hệ thống quy hoạch phát triển vùng. CNAO sẽ tiến hành nghiên cứu chuyên sâu về các quy hoạch và chính sách, nắm bắt đầy đủ mục tiêu cuối cùng của từng chiến lược do lãnh đạo Trung ương đề ra, đồng thời làm rõ đặc điểm vận hành của hệ thống phát triển vùng có sự phối hợp trên cơ sở tập trung nghiên cứu nhiệm vụ và mối liên kết giữa các chiến lược. CNAO cũng sẽ xác định những lĩnh vực tập trung quyền lực và những lĩnh vực tập trung nguồn vốn để lựa chọn đối tượng và trọng tâm kiểm toán, đồng thời áp dụng phương pháp kiểm toán có trọng tâm nhằm tập trung giải quyết các vấn đề lớn, trọng yếu.
Nâng cao chất lượng tổ chức kiểm toán. CNAO sẽ tiếp tục nắm chắc các kế hoạch phát triển, các cuộc kiểm toán có liên quan và các báo cáo kiểm toán cuối cùng, đồng thời giám sát việc thực thi quyền lực thông qua việc theo dõi dòng chảy của nguồn vốn dự án; tăng cường kiểm toán đối với các cơ quan Trung ương và các địa phương có liên quan, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp và hợp tác. Qua đó, góp phần thúc đẩy sự vận hành hiệu quả, đồng bộ giữa việc phân bổ nguồn lực kiểm toán, vận hành cơ chế kiểm toán và khai thác, sử dụng kết quả kiểm toán, tạo thành một chu trình tích cực và lành mạnh.
Nâng cao năng lực nắm bắt và phân tích các vấn đề lớn. CNAO sẽ tiếp tục phân tích các vấn đề kinh tế từ góc độ quản trị quốc gia, chú trọng điều tra các trường hợp có dấu hiệu vi phạm kỷ luật, pháp luật; tăng cường kiểm soát quyền lực trong phạm vi chức trách được giao trong quá trình xây dựng, triển khai và giám sát thực hiện các kế hoạch phát triển. Đồng thời, CNAO sẽ làm rõ những vấn đề nghiêm trọng và nổi cộm nhất trong quá trình thực hiện các kế hoạch phát triển vùng, qua đó tạo ra tác dụng răn đe thực chất, bảo đảm hoạt động giám sát thông qua kiểm toán có tính quyền uy và hiệu quả.
Trong thời gian tới, CNAO sẽ tiếp tục triển khai kiểm toán phát triển vùng có sự phối hợp, tập trung vào đánh giá hiệu quả thực hiện các chiến lược quốc gia; tăng cường giám sát phối hợp liên vùng, tháo gỡ các rào cản về chính sách, thúc đẩy sự lưu chuyển tự do của các yếu tố sản xuất, đồng thời bảo đảm phát triển vùng chất lượng cao thông qua hoạt động giám sát thông qua hoạt động kiểm toán.
