KIỂM TOÁN DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
NHỮNG NÉT NỔI BẬT TRONG "BỨC TRANH" TÀI CHÍNH - NGÂN SÁCH
(khoahockiemtoan.vn) - Nhiệm vụ Tài chính - Ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2010 được triển khai thực hiện trong bối cảnh kinh tế tiếp tục phục hồi tích cực, tuy nhiên vẫn còn những khó khăn như áp lực lạm phát, tỷ giá, nhập siêu,...

cùng với sự nỗ lực của Chính phủ, các ngành, các cấp, các địa phương, sự phấn đấu của DN và người dân, hoạt động tài chính - ngân sách năm 2010 đã đạt được nhiều kết quả khả quan, đóng góp tích cực cho thành công chung của kết quả thực hiện nhiệm vụ kinh  tế - xã hội năm 2010.  Những điểm sáng của "bức tranh " tài chính - ngân sách năm 2011 như sau:

1.  Thực hiện chính sách tài khóa chủ động, chặt chẽ

Chính sách tài chính - NSNN trong năm 2010 đã được thực hiện theo hướng chủ động, linh hoạt, nhưng thận trọng hơn so với năm 2009 nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát nhập siêu và ngăn chặn lạm phát ở mức cao. Những giải pháp tài khóa nhằm khắc phục ảnh hưởng khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu trong năm 2009 như miễn, giảm, giãn thuế đã dừng thực hiện (trừ thuế thu nhập DN của các DN nhỏ và vừa, DN sản xuất, gia công dệt, may, da, giầy, dép được tiếp tục giãn nộp thêm 3 tháng). Điều chỉnh thuế nhập khẩu linh hoạt, phù hợp cam kết quốc tế nhằm khuyến khích xuất khẩu, hạn chế nhập siêu, giảm áp lực tăng giá tiêu dùng trong nước, như tăng thuế đối với các nhóm mặt hàng cần kiểm soát và hạn chế nhập khẩu (nông sản, thực phẩm, vật liệu xây dựng...), giảm thuế nhập khẩu đối với vật tư, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất và tiêu dùng (như vật tư để sản xuất hàng điện tử, điện lạnh, xăng, dầu...). Phối hợp chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ nhằm điều hành lãi suất và tỷ giá ở mức hợp lý, huy động vay của Chính phủ trên cơ sở tiến độ giải ngân, tránh đọng vốn, tăng chi phí trả lãi và gia tăng áp lực cho thị trường.

2. Thu ngân sách tiếp tục lập kỷ lục mới

Vượt qua muôn vàn khó khăn trong bối cảnh hậu khủng hoảng kinh tế, năm 2010 khép lại bằng nhiều điểm sáng trong hoạt động thu NSNN của ngành Tài chính, đóng góp quan trọng vào việc duy trì tốc độ tăng trưởng GDP, đảm bảo an sinh xã hội. Mặc dù bước sang năm 2010, tình hình kinh tế còn tiếp tục khó khăn, nhưng trên cơ sở quán triệt các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, các địa phương đã tích cực triển khai các giải pháp để hoàn thành kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán NSNN năm 2010, trong đó đặc biệt chú trọng tháo gỡ khó khăn về thủ tục hành chính, tiếp cận vốn, mặt bằng sản xuất, bến bãi, kho chứa hàng, nguồn nhân lực,... tạo môi trường thuận lợi để DN đầu tư phát triển sản xuất - kinh doanh, tăng nguồn thu cho ngân sách; đồng thời chủ động chỉ đạo công tác quản lý thu thuế, tổ chức thực hiện thu quyết liệt ngay từ đầu năm; tích cực đôn đốc thu nợ đọng, hướng dẫn các DN thực hiện nghiêm chế độ kê khai, nộp thuế... nhờ vậy, kết quả thu ngân sách năm 2010 đạt khá. Tổng thu cân đối NSNN ước vượt 14,4% (66.600 tỷ đồng) so với dự toán, tăng 19,4% so với năm 2009. Các địa phương đều thu nội địa đạt và vượt dự toán năm 2010 được giao: So với thực hiện năm 2009, ước thực hiện thu nội địa năm 2010 có thêm 4 địa phương có số thu trên 5.000 tỷ đồng (Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Quảng Ninh, Hải Phòng); thêm 4 tỉnh có số thu từ 3.000-5.000 tỷ đồng là Bắc Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An và Long An; 3 tỉnh mới vào nhóm có số thu từ 1.000-3.000 tỷ là Bắc Giang, Hà Tĩnh và Hà Nam); số tỉnh có số thu dưới 500 tỷ đồng giảm từ 10 xuống còn 6, giảm 4 gồm Trà Vinh, Quảng Trị, Tuyên Quang và Hậu Giang. Đây là nỗ lực phấn đấu lớn của các cấp, các ngành và các địa phương.

 3. Chi ngân sách chủ động và hiệu quả

Chi ngân sách, đã bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chi theo dự toán được duyệt và xử lý các nhiệm vụ cấp bách phát sinh như phòng, chống, khắc phục thiên tai, hạn hán những tháng đầu năm và lũ lụt ở miền Trung những tháng cuối năm 2010; tăng kinh phí phòng chống tái phát dịch cúm gia cầm và dập dịch lở mồm long móng gia súc; tăng chi an sinh xã hội, đầu tư nâng cấp đê kè, bổ sung dự trữ quốc gia, đảm bảo các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh... Tổng kinh phí NSNN chi cho an sinh xã hội năm 2010 ước khoảng 72.120 tỷ đồng, tăng gần 5% so với năm 2009. NSNN đã chi cho công tác phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh trong năm 2010 khoảng 5.400 tỷ đồng, trong đó NSTƯ chi khoảng 3.500 tỷ đồng. Ngoài ra, đã xuất dự trữ quốc gia cấp không thu tiền trên 81,4 nghìn tấn gạo để cứu trợ nhân dân vùng thiếu đói giáp hạt và bị thiệt hại do thiên tai; cấp hàng trăm nghìn liều vắc xin phòng chống dịch bệnh gia súc... góp phần ổn định và cải thiện đời sống nhân dân, đặc biệt là đối với người nghèo, đồng bào vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa.

 

4. Giải ngân vốn đầu tư XDCB chuyển biến khả quan

Giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) chuyển biến khả quan khi kết quả giải ngân vốn đầu tư XDCB năm 2010 đạt khá hơn so với các năm trước, nhờ đó sớm hoàn thành nhiều công trình kết cấu hạ tầng và tạo thêm cơ sở sản xuất mới, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phục hồi tăng trưởng. Ước thực hiện cả năm, giải ngân vốn ngân sách đạt khoảng 92-95% dự toán; vốn trái phiếu Chính phủ đạt 100% dự toán (năm 2009 tương ứng là 85% và 81,5%).  Điểm đáng quan tâm là năm 2010, nhiều cơ chế, chính sách thuộc lĩnh vực đầu tư XDCB đã được bổ sung, sửa đổi và bắt đầu có hiệu lực thi hành như: cơ chế đấu thầu, cơ chế quản lý chi phí dự án, cơ chế quản lý hợp đồng xây dựng... Trong bối cảnh đó, để thực hiện kiểm soát chi và đẩy nhanh tiến độ giải ngân, hệ thống KBNN đã có nhiều biện pháp chủ động đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn XDCB. Đồng thời, thường xuyên nắm bắt những khó khăn, vướng mắc phát sinh tại cơ sở để kịp thời xử lý, tháo gỡ, như: hướng dẫn việc kiểm soát, thanh toán vốn trái phiếu Chính phủ thuộc kế hoạch năm 2009 kéo dài sang năm 2010, hướng dẫn thanh toán vốn kéo dài sang năm 2010 đối với nguồn vốn ứng trước, hướng dẫn kiểm soát thanh toán đối với các dự án do các tổ chức nước ngoài tài trợ...

5. Bội chi ngân sách giảm dần

Điều đáng mừng là bội chi NSNN năm 2010 giảm xuống còn 5,8% GDP (giảm 0,4% so với dự toán và giảm 1,1% GDP so với thực hiện năm 2009), tạo điều kiện giảm dần bội chi trong các năm sau. Các khoản chi ngoài cân đối  NSNN, vay về cho vay lại, bảo lãnh vay của Chính phủ, các quỹ tài chính ngoài ngân sách, các khoản vay của chính quyền địa phương, các khoản tạm ứng ngân sách được quản lý chặt chẽ theo đúng quy định của pháp luật. An ninh tài chính quốc gia được đảm bảo. Việc bố trí thanh toán nợ hàng năm đều đảm bảo đầy đủ, đúng hạn, không có nợ xấu.

Về vấn đề giảm bội chi ngân sách, thực tế cho thấy hiện nay yêu cầu đầu tư xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội để tạo điều kiện phát triển kinh tế là rất lớn, đồng thời phải thực hiện "giải quyết công bằng xã hội trong từng bước phát triển" theo Nghị quyết của Đảng, nên chưa thể giảm nhanh bội chi. Tuy nhiên, để tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh tài chính quốc gia, theo Bộ Tài chính sẽ giảm dần tỷ lệ bội chi ngân sách để trung bình giai đoạn 2011-2015 bội chi ở mức dưới 5%GDP.

Việc tăng bội chi và phát hành trái phiếu Chính phủ thời gian qua dẫn đến nợ Chính phủ và nợ công tăng (đến hết 31/12/2010, dư nợ Chính phủ bằng 44,3%GDP, dư nợ quốc gia bằng 42,2%GDP và dư nợ công bằng 56,6%GDP). Tuy nhiên, xét về cơ cấu, tỷ trọng huy động vay nợ trong nước ngày càng tăng, vay nợ nước ngoài giảm; các khoản vay nước ngoài của Chính phủ phần lớn đều có thời hạn dài, lãi suất ưu đãi (vay dài hạn, lãi suất ưu đãi (ODA) là chủ yếu - chiếm 75%), việc bố trí thanh toán nợ hàng năm đều bảo đảm đầy đủ, đúng hạn, không có nợ xấu. Hiện tại, Bộ Tài chính đang chủ trì xây dựng Chiến lược Nợ quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, trong đó có dự kiến những thay đổi cơ cấu nợ trong tương lai, đặc biệt khi nước ta đã ra khỏi nhóm nước nghèo, duy trì dư nợ hợp lý, sử dụng vay nợ hiệu quả, đảm bảo an ninh tài chính quốc gia.

6. Huy động vốn cho NSNN và đầu tư phát triển cao hơn nhiều so với năm 2009

Năm 2010, Bộ Tài chính đã chủ động và tích cực thực hiện nhiều biện pháp nhằm tăng khả năng huy động vốn từ nguồn trái phiếu Chính phủ, tín phiếu kho bạc. Kết quả huy động vốn cho NSNN và đầu tư phát triển năm 2010 đạt hơn 90% kế hoạch, riêng huy động trái phiếu Chính phủ tăng hơn 3,5 lần so với năm 2009, qua đó vừa đảm bảo vốn cho đầu tư phát triển và bù đắp bội chi NSNN, vừa hút vốn- giảm áp lực lạm phát. Đồng thời, trái phiếu Chính phủ phát hành năm 2010 chủ yếu tập trung vào kỳ hạn dài (3 năm, 5 năm), lãi suất huy động trái phiếu Chính phủ những tháng cuối năm thấp hơn đầu năm trong khoảng 1,35% - 2% và lãi suất trái phiếu Chính phủ được điều hành luôn thấp hơn lãi suất thị trường (khoảng 2% so với lãi suất cho vay của các ngân hàng thương mại) nên đã góp phần thực hiện mục tiêu kiềm chế lạm phát và giảm lãi suất của nền kinh tế. Kết quả huy động vốn năm 2010 là rất ý nghĩa bởi nhiệm vụ huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển năm 2010 Chính phủ giao cho Bộ Tài chính rất nặng nề (kế hoạch sau điều chỉnh là 95.000 tỷ đồng) trong khi đó bối cảnh nền kinh tế vĩ mô của nước ta còn chưa ổn định, thị trường tài chính - tiền tệ còn khó khăn, tỷ giá biến động mạnh.

 

Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, nhưng có thể thấy công tác tài chính - ngân sách trong năm qua vẫn còn những mặt hạn chế, yếu kém trong điều hành, quản lý tài chính - ngân sách, thể hiện cụ thể ở những mặt sau:

- Việc quản lý thuế mặc dù đã được chú trọng, nhưng giám sát chất lượng kê khai còn hạn chế, vẫn còn trường hợp kê khai không đúng, không đủ, hạch toán sai lệch kết quả tài chính để trốn lậu thuế; buôn lậu, gian lận thương mại,... vẫn chưa được đẩy lùi.

- Tình trạng Bộ, ngành, địa phương bố trí vốn đầu tư dàn trải, phân tán chưa được khắc phục và xử lý triệt để. Tình trạng xin ứng vốn của các Bộ, địa phương rất lớn, tạo áp lực cho việc điều hành tài chính - ngân sách và ổn định kinh tế vĩ mô. Một số đơn vị chưa thực hiện nghiêm túc các kiến nghị của Thanh tra, Kiểm toán Nhà nước.

- Công tác kiểm soát, bình ổn giá còn gặp khó khăn do sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương còn thiếu chặt chẽ, còn vướng mắc về cơ chế, chính sách trong việc đăng ký giá, chế tài xử lý đối với những DN vi phạm...

- Cơ chế quản lý tài chính DN còn chồng chéo, chưa rõ ràng trong chức năng đại diện chủ sở hữu vốn; công tác thanh tra, kiểm tra đối với tập đoàn, tổng công ty cũng còn trùng lắp; đầu tư của DN còn dàn trải; hiệu quả sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại nhiều tập đoàn, tổng công ty chưa cao./.

CÁC BÀI ĐÃ ĐĂNG

TIN MỚI CẬP NHẬT
LIÊN KẾT WEBSITE
TẠP CHÍ IN
  • Tạp chí số 146 (Tháng 12/2019)
  • Tạp chí số 145 (Tháng 11/2019)
  • Tạp chí số 144 (Tháng 10/2019)